Türkiye İstatistik Kurumu’nun 2024 yılı Hanehalkı Bütçe Araştırması sonuçlarına göre, hanelerin tüketim amaçlı harcamalarında en büyük payı yüzde 26 ile konut ve kira giderleri oluşturdu. Hemen ardından ise yüzde 21,6 ile ulaştırma, yüzde 18,1 ile gıda ve alkolsüz içecek harcamaları geliyor.
Araştırmada, toplam tüketim harcamaları içinde en düşük paya sahip kalemler ise dikkat çekti. Sigorta ve finansal hizmetler yalnızca yüzde 0,7’lik bir yer tutarken, eğitim harcamalarının oranı yüzde 1,6’da kaldı. Eğlence, spor, kültür ve sağlık harcamaları ise toplamda yüzde 2,3’lük bir payla alt sıralarda yer aldı.
Gelir Farkı ve Kaynağına Göre Harcama Kalıpları Farklılaşıyor
2024 yılı Hanehalkı Bütçe Araştırması verilerine göre, gelir düzeyi arttıkça harcama alışkanlıklarında belirgin değişiklikler gözlemlendi. En yüksek gelir grubunda yer alan beşinci yüzde 20’lik dilimdeki haneler, ulaştırmaya (araç alımı, yakıt, taşıma, bakım vb.) en fazla payı ayırarak yüzde 26,6 ile bu alana öncelik verdi. Konut ve kira harcamaları yüzde 22,1, gıda ve alkolsüz içecekler ise yüzde 12,8 ile daha düşük pay aldı.
Buna karşın, en düşük gelir grubundaki birinci yüzde 20’lik dilimdeki hanehalkları, temel ihtiyaçlara yönelmiş durumda. Bu gruptaki harcamaların yüzde 33,2’si konut ve kiraya, yüzde 30,4’ü ise gıda ve alkolsüz içeceklere ayrıldı. Ulaştırma harcamalarının oranı ise yüzde 10,1 ile sınırlı kaldı.
Gelir kaynağına göre de harcama kalıpları farklılaştı. Temel geliri maaş, ücret ve yevmiye olan haneler konut ve kiraya yüzde 24, gıdaya yüzde 16,4 ve ulaştırmaya yüzde 23 oranında bütçe ayırırken; müteşebbis geliri olan haneler ulaştırmaya yüzde 26,4, konuta yüzde 21,6 ve gıdaya yüzde 18,4 oranında harcama yaptı. Bu veriler, gelir düzeyinin ve gelir türünün harcama önceliklerini doğrudan etkilediğini ortaya koyuyor.
Tek Yaşayanların Masrafı Daha Fazla
2024 yılı Hanehalkı Bütçe Araştırması sonuçları, hanehalkı büyüklüğünün tüketim alışkanlıkları üzerindeki etkisini de net biçimde ortaya koydu.
Tek kişilik hanehalkları, harcamalarının en büyük kısmını yüzde 35,2 ile konut ve kiraya ayırdı. Gıda ve alkolsüz içecekler harcamaları yüzde 15,1, ulaştırma harcamaları ise yüzde 14,4 oranında gerçekleşti. Bu dağılım, yalnız yaşayan bireylerin konut giderlerinin diğer ihtiyaçlara göre daha baskın olduğunu gösteriyor. Diğer yandan, 6 ve daha fazla kişiden oluşan kalabalık hanehalklarında öncelik sıralaması farklılık gösterdi. Bu gruptaki haneler, gıda ve alkolsüz içeceklere yüzde 24,7, konut ve kiraya yüzde 22,4 ve ulaştırmaya yüzde 20,4 oranında harcama yaptı. Kalabalık ailelerde, temel tüketim ihtiyaçlarının daha geniş bir tabana yayılması dikkat çekerken, harcama kalemleri arasındaki denge de daha eşit şekilde dağıldı.
Gelir Düzeyi Arttıkça Gıda İsrafı da Artıyor
Araştırma sonuçlarına göre, gelir düzeyi arttıkça gıda israfı da artıyor. Özellikle yüksek gelirli hanehalklarında, gıda ürünlerinin çöpe atılma sıklığının daha fazla olduğu dikkat çekti.
En çok israf edilen gıda grupları arasında ilk sırayı yüzde 40,1 ile taze meyve ve sebzeler aldı. Bu grubu yüzde 32 ile ekmek, yüzde 14,3 ile ise süt ve süt ürünleri takip etti. Veriler, günlük tüketimde sıkça yer verilen bu ürünlerin, taze kalma sürelerinin kısa olması veya gereğinden fazla alınmaları nedeniyle en çok çöpe giden gıdalar olduğunu ortaya koydu.
