Anarşizm, devlet otoritesinin ve hiyerarşik yönetim biçimlerinin ortadan kaldırılmasını savunan bir siyasal düşünce akımı olarak tanımlanıyor. Kökeni 19. yüzyıla uzanan anarşizm, bireylerin özgür iradesiyle bir araya geldiği, zorlayıcı bir merkezi otoritenin bulunmadığı toplumsal düzen anlayışını temel alıyor. “Anarşi” kavramı ise Yunanca “yöneticisiz” anlamına gelen bir sözcükten türemiş olup, siyasal literatürde devletsiz bir düzeni ifade ediyor.
ANARŞİZM NEDİR?
Anarşizm, devletin, zorlayıcı yasaların ve merkezi otoritenin gereksiz olduğunu savunan bir ideoloji olarak biliniyor. Bu düşünceye göre toplum, bireylerin gönüllü iş birliği ve dayanışmasıyla örgütlenebilir. Anarşizm içinde farklı akımlar bulunuyor. Bireyci anarşizm, kolektivist anarşizm, anarşo-sendikalizm ve anarşo-komünizm bu akımlar arasında yer alıyor.
19. yüzyılda Avrupa’da gelişen anarşizm, sanayi devrimi sonrası ortaya çıkan işçi hareketleriyle birlikte yaygınlaştı. Devletin ve sermayenin otoritesine karşı çıkan bu düşünce, farklı ülkelerde çeşitli toplumsal hareketlere zemin hazırladı.
ANARŞİST NEYİ SAVUNUR?
Anarşistler, zorunlu otoriteye karşı çıkar ve bireylerin özgürlük temelinde örgütlenmesini savunur. Devletin, polis gücünün ve merkezi yönetimin yerine, yerel ve gönüllü birlikteliklerin oluşturduğu bir toplumsal yapı önerilir. Özel mülkiyet konusunda ise anarşizm içinde farklı görüşler bulunur. Bazı akımlar özel mülkiyete karşı çıkarken, bazıları bireysel mülkiyeti savunur.
Anarşistler, karar alma süreçlerinde doğrudan demokrasiyi ve yatay örgütlenmeyi benimser. Toplumun, merkezi bir güç olmadan da düzen içinde işleyebileceğini ileri sürerler.
EN BÜYÜK ANARŞİST KİMDİR?
Anarşizmin kuramsal temellerini atan isimler arasında Rus düşünür Mihail Bakunin ve Rus yazar Pyotr Kropotkin öne çıkıyor.
Ayrıca Fransız düşünür Pierre-Joseph Proudhon da anarşizmin erken dönem temsilcileri arasında yer alıyor.
“En büyük anarşist” ifadesi konusunda ise akademik literatürde ortak bir sıralama bulunmuyor. Farklı dönemlerde ve farklı coğrafyalarda etkili olmuş çok sayıda anarşist düşünür ve aktivist bulunuyor.
ANARŞİST SAĞ MI SOL MU?
Anarşizm genel olarak sol siyasal düşünce içinde değerlendiriliyor. Özellikle eşitlik, kolektif dayanışma ve otorite karşıtlığı gibi ilkeler nedeniyle anarşizm, sosyalist ve komünist akımlarla tarihsel bağlara sahip bulunuyor. Bununla birlikte bireyci anarşizm gibi bazı akımlar, klasik liberal düşünceyle de temas noktaları taşıyor.
Siyasal yelpazede anarşizmin konumu, savunduğu ekonomik model ve toplumsal örgütlenme biçimine göre farklılık gösterebiliyor.
ANARŞİ TERÖR MÜDÜR?
Anarşi kavramı, siyasal literatürde devletsiz düzeni ifade ederken, günlük dilde çoğu zaman “kargaşa” ve “düzensizlik” anlamında kullanılıyor. Anarşizm düşüncesi ile şiddet eylemleri arasında doğrudan ve zorunlu bir bağ bulunmuyor.
19. yüzyılın sonlarında bazı radikal gruplar tarafından gerçekleştirilen suikast ve bombalı eylemler tarihsel kayıtlarda yer alırken, anarşizm akımı içinde şiddeti reddeden ve barışçıl yöntemleri savunan birçok yaklaşım da bulunuyor. Terör kavramı ise sivillere yönelik korku ve şiddet eylemlerini tanımlamak için kullanılan ayrı bir kavram olarak literatürde yer alıyor.
