Türkiye’de reklam dünyası Anneler Günü öncesi patlak veren bir krizle sarsıldı. Bosch Türkiye tarafından hazırlanan reklam filmi, kamuoyunda yükselen tepkilerin ardından yayından kaldırıldı. Tartışmaların büyümesi üzerine Radyo ve Televizyon Üst Kurulu devreye girerek inceleme başlattığını duyurdu.
Anneler Günü için hazırlanan reklam filmi etrafında başlayan tartışma sürerken, gözler bu kez Pati Vista(Pati Bekçileri Koruma Ve Yaşatma Derneği) kurucusu Gülizar Çıtak’ın açıklamalarına çevrildi. Reklamın yayından kaldırılması ve ardından gelen tepkileri değerlendiren Çıtak, sürece eleştirel yaklaşarak tartışmanın odağını “annelik”ten “sevginin sınırları”na taşıdı.
“BASKIYLA YÜRÜTÜLEN TARTIŞMA SORUNLU”
Konuya ilişkin TÜRKİNFORM’a açıklamalarda bulunan Pati Vista kurucusu Gülizar Çıtak, toplumsal değerlerin farklı bakış açılarıyla ele alınmasının doğal olduğunu belirterek şu ifadeleri kullandı:
“Anneliğin ne olduğu, nasıl temsil edildiği elbette tartışılabilir. Ancak bu tartışmanın baskı ve hedef göstermeler üzerinden yürütülmesi ifade özgürlüğü açısından ciddi bir sorun yaratır. Bir kişi anneliği bir hayvan üzerinden de tadabilir. Bunun nesi rahatsız edici gerçekten anlamak da güçlük çekiyorum.”
“KRİZİN MERKEZİNDE ANNELİĞİN KAPSAMI VAR”
Reklamların yalnızca ürün tanıtımı olmadığını, aynı zamanda toplumsal dönüşümlerin bir yansıması olduğunu vurgulayan Çıtak, tartışmanın reklamdan çok verilen tepkilerle büyüdüğünü söyledi:
“Reklamlar sadece ürün tanıtmaz, aynı zamanda toplumdaki değişimleri de görünür kılar. Bu nedenle farklı anne temsillerine yer verilmesi bir tehdit değil, aksine toplumsal çeşitliliğin yansımasıdır. Bosch burada süpürge reklamı yapıyor ve bunu da annellikle bağdaştırıyor. Kriz yaratan şey ise anneliğin kapsamı oluyor. Evcil hayvan annesi ile insan yavrusu benzeştiriliyor. Bence inanın ki iki sevgi de o kadar eş değer ki. Öte yandan bu hedef göstermeler ve yasaklamalar olmasaydı kimse bu reklama bu kadar tepki göstermezdi.”
“ASIL MESELE SEVGİNİN SINIRLARI”
Çıtak, tartışmanın yüzeyde görüldüğü gibi yalnızca annelik tanımıyla sınırlı olmadığını belirterek şu çarpıcı değerlendirmede bulundu:
“Bosch’un reklamında anlatılan şey, yüzeyde tartışıldığı gibi bir ‘annelik tanımı’ meselesi değil. Asıl mesele, sevginin sınırlarının kim tarafından çizildiği. Sevgi, aidiyet tanımaz. Hakikat, türle, bedenle, biçimle sınırlanmaz. Bir insanın bir hayvana yönelttiği şefkat, onu küçültmez. Aksine, insanı genişletir. Ama biz ne yapıyoruz? Sevgiyi bile hiyerarşiye koyuyoruz.”
“Bu reklamda annelik, sevgiyle eşleştiriliyor. Ama burada kastedilen sevgi, sadece bir duygu değil. Sevgi; ihtiyacı olan bir canlının sorumluluğunu almaktır. Onu görmek, korumak ve bakımını üstlenmektir. Yani annelik, sadece doğurmakla tanımlanamaz. Üstlenmekle tanımlanır. Ve bu tanım, türle sınırlı değildir.”
“GERÇEKTEN NEYİ KORUYORUZ?”
Çıtak, medyada şiddet içeriklerine dikkat çekerek tartışmanın çifte standart içerdiğini savundu:
“Bir reklamda hayvanla kurulan bağ rahatsız edici bulunurken, televizyonlarda her gün yayımlanan gündüz kuşağı programlarında şiddet, istismar ve aşağılanma ‘aile’ adı altında normalleştiriliyor. Orada kimse ‘kutsal’ demiyor. O zaman şu soruyu sormak gerekiyor: Gerçekten neyi koruyoruz? Değeri mi, yoksa alışkanlıklarımızı mı?”
“OTO-SANSÜR TEHLİKESİ”
Reklamın yayından kaldırılmasının yaratıcı sektör üzerinde baskı oluşturabileceğini belirten Çıtak, sözlerini şöyle tamamladı:
“Bu tür geri adımlar, ileride daha oto-sansürcü bir iletişim ortamının oluşmasına zemin hazırlayabilir.”
TEPKİLER SONRASI GERİ ADIM
“Tam bi’ anne hikayesi” başlığıyla yayımlanan reklam filmi, bazı çevreler tarafından sert şekilde eleştirildi. Özellikle iktidara yakın medya organlarında yapılan yayınların ardından tartışmanın hızla büyüdüğü görüldü. Artan tepkiler sonrası reklamın yayından kaldırılması dikkat çekti.
Şirketten konuya ilişkin henüz kapsamlı bir açıklama yapılmadı.
BAKAN GÖKTAŞ’TAN NET MESAJ
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, reklam filmine ilişkin değerlendirmesinde annelik kavramının toplumsal açıdan “derin ve kurucu bir değer” olduğunu vurguladı. Göktaş, bu değerin iletişim stratejileri uğruna “esnetilmesini ve sıradanlaştırılmasını” kabul etmediklerini ifade etti.
RTÜK’TEN İNCELEME KARARI
RTÜK Başkanı Mehmet Daniş, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada reklam filmi hakkında inceleme başlatıldığını duyurdu. Kurumdan yapılan açıklamada ise aile kavramının korunmasına yönelik hassasiyet vurgulanarak benzer içeriklere karşı gerekli adımların atılacağı belirtildi.
