Milli İstihbarat Akademisi Başkanı Prof. Dr. Talha Köse'nin önsözünü kaleme aldığı "Dünya Siyasetinde Teknopolitik Düzen Tartışmaları ve Türkiye" başlıklı rapor, yapay zeka teknolojileri etrafında şekillenen yeni küresel rekabet dinamiklerini detaylı biçimde ortaya koyuyor. Raporda, yapay zeka teknik bir ilerlemenin ötesinde, ileri düzey çipler, kritik mineraller, enerji kaynakları, veri altyapıları ve robotik sistemlerle bağlantılı olarak devletlerin stratejik kapasitesinin ana belirleyicilerinden biri haline geldiği vurgulanıyor.
KÜRESEL SİYASETTE TEKNOPOLİTİK DÖNEM
Köse, küresel siyasetin, ekonomi ve toplumsal yapıların yeni gramerinin teknopolitik tartışmalar çerçevesinde şekilleneceğini belirtirken, Türkiye'nin stratejik sürprizlerle karşılaşmamak ve fırsatları değerlendirmek üzere bu dönüşümde aktif bir paydaş olması gerektiğinin altını çiziyor. Raporda yapay zeka ve onu mümkün kılan kritik teknolojilerin uluslararası siyasetten ekonomik rekabete, devlet kapasitesinden toplumsal yapıya birçok alanda derin dönüşümler yarattığı ifade ediliyor.
TÜRKİYE, YAKLAŞIMLARIN GÜÇLÜ YÖNLERİN HARMANLIYOR
Teknopolitik düzen tartışmaları üç temel yaklaşımla değerlendirilmiş; teknorealist yaklaşım, yapay zekayı jeopolitik üstünlüğün temeli olarak görerek devlet-sanayi işbirliğini ön planda tutarken, teknopragmatist yaklaşım güvenli, denetlenebilir ve kontrollü yapay zeka geliştirilmesini savunuyor. Teknohümanist yaklaşım ise insan onuru, özgürlük ve toplumsal adalet vurgularını esas alıyor. Türkiye'nin ise bu yaklaşımların güçlü yönlerini harmanlayan dengeli ve özgün bir teknopolitik strateji geliştirmesi gerektiği vurgulanıyor.
TÜRK SAVUNMA SANAYİİNDE YAPAY ZEKA İMZASI
Raporda Türkiye'nin yapay zeka ekosistemindeki mevcut avantajları olarak savunma sanayiindeki teknik birikim, kamusal ve özel sektör işbirlikleri ile nitelikli insan kaynağı öne çıkıyor. Ancak veri yönetişimindeki parçalı yapı, standartlaşma eksikliği ve hesap verebilirlik alanındaki zayıflıkların iyileştirilmesi gerektiği belirlenmekte, teknik kapasitenin sürdürülebilirliği için güçlü kurumsal yönetişim gerekliliği ifade ediliyor.
Türkiye açısından üç yaklaşımın da tek başına yeterli olmadığı, teknorealist yaklaşımın hukuki ve toplumsal sınırları yeterince dikkate almaması, teknopragmatist yaklaşımın şirket merkezli olması ve teknohümanist yaklaşımın somut stratejik çözümler sunmaması nedeniyle, özgün ve kapsamlı bir teknopolitik anlayış geliştirilmesinin önemine dikkat çekiliyor. Raporda, Türkiye'nin çoğulcu medeniyet birikimi ve insan odaklı yaklaşımının bu özgün strateji için önemli bir potansiyel oluşturduğu belirtiliyor.
STRATEJİK BİR DÖNEMEÇ
Teknopolitik rekabetin yeni nesil teknolojiler bağlamında nükleer çağ benzeri stratejik bir dönemeç olduğu vurgulanarak, Türkiye'nin altyapısını ve kurumsal kapasitesini güçlendirmesi, eksik alanlarda stratejik işbirliklerini hayata geçirmesi gerekliliği ifade ediliyor. Savunma ve istihbarat alanlarında yapay zeka fırsat ve risklerinin takip edilmesinin stratejik sürprizleri önleyip ulusal güvenliği pekiştirmede kritik olduğu kaydediliyor.
Raporda, Türkiye'nin sürdürülebilir teknopolitik konum elde etmesi için stratejik kapasite, güvenli tasarım ve toplumsal meşruiyeti aynı yapıda sentezleyen bir yaklaşım benimsemesi gerektiği vurgulanırken, böyle bir anlayışın Türkiye'yi yapay zekayı pasif kullanan bir ülke olmaktan çıkararak aktif ve özgün bir aktör haline getirebileceği belirtiliyor.
TÜRK DIŞ POLİTİKASINDA TEKNOLOPOLİTİK HAMLELER
Türkiye'nin stratejik kapasitesini güçlendirmek için önerilen adımlar arasında özgün teknopolitik anlayış geliştirilmesi, uluslararası diplomasi kapasitesinin artırılması, disiplinler arası insan kaynağı yetiştirilmesi, ulusal yapay zeka altyapısının geliştirilmesi ve veri yönetişiminin kurumsallaştırılması bulunuyor. Ayrıca, risk temelli yapay zeka yönetim modellerinin oluşturulması, kamu kurumlarında ortak standartların geliştirilmesi, teknolojik bağımlılıkların azaltılması ve savunma sanayindeki teknolojilerin sivil alana aktarılması tavsiyeleri sıralanıyor.
Sonuç olarak, yapay zeka çağının çok boyutlu teknopolitik dönüşümü sadece teknolojik değil, stratejik, ekonomik, toplumsal ve uluslararası politika alanlarını da derinden etkiliyor. Türkiye'nin bu dönüşümde takipçi konumdan çıkarak özgün ve lider bir teknopolitik aktör rolü üstlenmesi hem ulusal çıkarları hem de uzun vadeli stratejik kapasitesi için büyük önem taşıyor.
