OECD International Migration Outlook 2025 raporuna göre, 2000–2020 arasında OECD ülkelerinde çalışan Türkiye doğumlu doktor sayısı 2.691’den 6.649’a, hemşire sayısı ise 3.534’ten 12.338’e çıktı. Türkiye’de doktor ve hemşire yoğunluğu OECD ortalamasının altında. Her göç eden sağlık çalışanı, yalnızca sayı değil; yıllarca süren kamu yatırımıyla yetişmiş insan gücü kaybı anlamına geliyor.
OECD VERİLERİ TÜRKİYE'DE SAĞLIKTA KAYBI GÖSTERİYOR
Göç eden sağlık çalışanlarının ağırlıklı olarak ABD, Almanya, İngiltere ve Kanada’da yoğunlaştığı görülüyor. Türkiye’ye gelen yabancı sağlık çalışanı sayısı sınırlı; tek yönlü bir kayıp söz konusu. 2024 itibarıyla net döviz kaybı –544 milyon USD olarak ölçüldü.
"TÜRKİYE'DE DOKTORLAR ÇOK ÇALIŞIYOR, AZ KAZANIYOR"
Azerbaycan’da askeri doktor olarak görev yapan Cavad Qeribov, Türkiye ve yurt dışındaki doktorluk koşullarını değerlendirirken, Türkiye’deki doktorların kazançlarını, iş temposunu ve gündelik yaşamlarını yakından takip ettiğini söyledi. Qeribov’a göre, Türkiye ile Azerbaycan arasındaki farklar oldukça belirgin. Bunlar:
“Azerbaycan’da ve Türkiye’de kendi alanında uzmanlaşmış doktorlar arasında hem kazanç hem yaşam açısından büyük fark var. Azerbaycan’da uzman bir doktor, Türkiye’deki meslektaşlarından çok daha iyi kazanıyor ve kazancıyla ister Azerbaycan’da ister dünyanın başka ülkelerinde hayatını sürdürebiliyor. Türkiye’de doktorlar çok çalışıyor ama kazançları sınırlı; Azerbaycan’da az çalışıp çok kazanıyorlar. Türkiye’de doktorlar daha fazla çalışmakla daha az kazanç ve daha düşük yaşam kalitesi elde ediyorlar.”
Türkiye’deki çalışma alanlarının teknolojik olarak iyi olduğunu ancak hasta yoğunluğunun fazla olduğunu vurgulayan Qeribov, Azerbaycan’da iş yükü düşük, hasta sayısı az ve kazancın yüksek olduğunu belirtti.
"ZORUNLU ÇALIŞMA SÜRELERİ GENÇ DOKTORLARI ZORLUYOR"
Qeribov, Azerbaycan’daki zorunlu iki yıllık çalışma döneminin genç doktorlar üzerindeki etkilerini de anlattı. Bu sürenin, uzmanlık sınavlarına hazırlanmayı zorlaştırdığını vurgulayan Qeribov şöyle devam etti:
“Üniversiteyi bitirdikten sonra iki yıllık zorunlu çalışma dönemimiz var. Bu yoğun tempoda uzmanlık sınavına hazırlanmak zorlaşıyor ve iyi sonuç almakta sıkıntı yaşıyoruz. Bu zorunlu dönemin kaldırılması, alanımıza daha iyi adapte olmamızı sağlayacaktır. Uzman olduktan sonra kazancımız artıyor ve iş yükümüz azalıyor. Ayrıca Karabağ’daki yakın savaş dönemi nedeniyle güvenlik riskleri de her zaman mevcut.”
"TÜRKİYE'DEKİ DOKTOLAR NEDEN YURT DIŞINA GÖÇ EDİYOR"
Türkiye’deki doktorların giderek zorlaşan yaşam ve çalışma koşullarının, genç doktorları yurt dışına yönlendirdiğini belirten Qeribov, bu durumu şöyle özetledi:
“Türkiye’deki iş temposuyla ve çalışma saatleriyle doktorlar, yurt dışında 2-3 kat daha fazla kazanabileceğini biliyor. Bu nedenle çoğu doktor, Türkiye’de çalışmak yerine diğer ülkelere başvuruyor. Problemler çözülmediği sürece Türkiye’de doktor göçü devam edecek ve bu Türkiye’nin ekonomik ve sosyal gelişimi önünde engel oluşturacak.”
Qeribov’a göre, yüksek enflasyon, yetersiz kazanç, ağır iş temposu, uzun nöbetler ve hasta yoğunluğu, Türkiye’de doktorların motivasyonunu düşüren başlıca faktörler arasında yer alıyor. Ayrıca bazı branşlarda doktor sayısının yetersizliği ve yığılmalar da mesleki tatmini olumsuz etkiliyor.
"BEYİN GÖÇÜ TÜRKİYE'NİN SAĞLIK SİSTEMİ İÇİN KRİTİK RİSK"
OECD verileri ve Qəribov’un deneyimleri, Türkiye’deki doktor göçünün yalnızca ekonomik kayıp olmadığını, aynı zamanda sağlık sistemi kapasitesi ve sosyal yaşam üzerinde de ciddi etkiler yarattığını gösteriyor. Türkiye, giden doktor ve hemşireleri telafi edemiyor; genç doktorların çoğu daha iyi kazanç ve yaşam koşulları için yurt dışına yönelmeye devam edecek.
Bu durum, Türkiye’nin sağlık insan gücünü koruması ve nitelikli doktor kaybını önlemesi açısından acil politika adımlarını zorunlu kılıyor. İş yoğunluğu, düşük kazanç, yüksek hasta sayısı ve yaşam standartları, beyin göçünü artırıyor ve çözüm bekleyen bir sağlık krizine işaret ediyor.
