Kazakistan ve Özbekistan, Orta Asya’nın en önemli su kaynaklarından Sır Derya’nın yönetiminde iş birliğini güçlendirecek yeni kararlar aldı. İki ülke, ortak su komisyonunun kurulması ve sınır aşan sulardaki ölçüm sistemlerinin dijitalleştirilmesi konusunda mutabakata vardı.
Kararlar, Kazakistan’ın Türkistan kentinde gerçekleştirilen İkili Su İlişkileri Ortak Çalışma Grubu’nun 14. toplantısında alındı. Görüşmelere Kazakistan Su Kaynakları ve Sulama Bakanı Nurjan Nurjigitov ile Özbekistan Su Kaynakları Bakanı Şavkat Hamrayev eş başkanlık etti.
KAZAKİSTAN VE ÖZBEKİSTAN ORTAK KOMİSYON KURACAK
Görüşmelerin en önemli sonuçlarından biri, Kazakistan-Özbekistan Su İlişkileri Ortak Komisyonunun kurulmasına yönelik çalışmalar oldu. Taraflar, komisyonun çalışma esaslarını belirleyecek yönetmelik taslağının incelenmesini tamamladı. Yeni yapıyla birlikte iki ülkeyi ilgilendiren su meselelerinin daha kalıcı ve kurumsal bir mekanizma üzerinden ele alınması hedefleniyor.
Komisyonun sınır aşan su kaynaklarının kullanımı, paylaşımı ve yönetiminde iki ülke arasındaki koordinasyonu güçlendirmesi bekleniyor.
SINIR AŞAN SULAR İÇİN YENİ DÖNEM
Kazakistan ile Özbekistan arasında sınır aşan su kaynaklarının ortak yönetimi konusunda daha önce de önemli adımlar atılmıştı. İki ülke hükümetleri arasında sınır aşan su tesislerinin ortak yönetimi ve kullanımına ilişkin anlaşma 2025 yılında imzalanmış, Kazakistan Parlamentosu da anlaşmayı 2026'da onaylamıştı.
Son toplantıda taraflar, söz konusu anlaşmanın onaylanmasını memnuniyetle karşıladı. Kazakistan Su Kaynakları ve Sulama Bakanı Nurjan Nurjigitov, oluşturulan hukuki zeminin su yönetiminde ortaya çıkabilecek sorunların daha hızlı ve etkili biçimde çözülmesine katkı sağlayacağını belirtti.
SIR DERYA DİJİTAL SİSTEMLE İZLENECEK
Toplantının öne çıkan başlıklarından biri Sır Derya havzasındaki su ölçüm sistemlerinin modernleştirilmesi oldu. Kazakistan ve Özbekistan, nehir üzerindeki hidrolojik ölçüm noktalarının otomasyonunu genişletme konusunda anlaşmaya vardı.
Uluslararası finans kuruluşlarının desteğiyle yürütülen çalışma kapsamında iki ülkenin sınır bölgelerinde beşer olmak üzere toplam 10 kritik su ölçüm istasyonunun otomatik hale getirilmesi planlanıyor.
SU MİKTARI ANLIK TAKİP EDİLECEK
Yeni sistemin devreye alınmasıyla birlikte Sır Derya’daki su akışı ve kullanımına ilişkin verilerin çevrim içi olarak takip edilmesi hedefleniyor. Böylece nehirdeki su miktarının hangi noktadan ne kadar geçtiğine ilişkin veriler daha hızlı elde edilebilecek.
İki ülke ayrıca bilgilerin karşılıklı olarak paylaşılabilmesi amacıyla ortak ve entegre bir veri tabanı oluşturmayı planlıyor. Bu sistemin su yönetiminde şeffaflığı artırması ve tarafların aynı veriler üzerinden hareket etmesini sağlaması amaçlanıyor.
SIR DERYA NEDEN ÖNEMLİ?
Sır Derya, Orta Asya’nın başlıca sınır aşan nehirlerinden biri. Kırgızistan ve Özbekistan'daki su kaynaklarından beslenen nehir, Tacikistan ve Kazakistan'ı da kapsayan havzasıyla bölgedeki tarımsal üretim ve su güvenliği açısından kritik önem taşıyor. Özellikle sulama dönemlerinde ülkelerin ihtiyaç duyduğu su miktarının artması, nehir üzerindeki su yönetimini bölgesel iş birliğinin önemli başlıklarından biri haline getiriyor.
Bu nedenle suyun ne kadarının hangi ülkeye ulaştığının doğru ölçülmesi ve ülkeler arasında veri paylaşımının sağlanması, yalnızca Kazakistan ile Özbekistan'ı değil bölgedeki diğer ülkeleri de ilgilendiriyor.
ORTA ASYA'DA SU İŞ BİRLİĞİ GÜÇLENİYOR
Bölge ülkeleri son dönemde Sır Derya ve Amu Derya havzalarındaki suyun paylaşımı konusunda görüşmelerini artırdı. Kazakistan, Özbekistan ve Tacikistan başta olmak üzere bölge ülkelerinin temsilcileri, sulama dönemlerindeki su miktarları ve rezervuarların çalışma düzenleri üzerinde koordinasyon sağlamaya yönelik toplantılar gerçekleştiriyor.
Sır Derya havzasında su ölçümünün otomatik hale getirilmesine yönelik çalışmalar da bu sürecin önemli parçalarından biri olarak değerlendiriliyor.
BİR SONRAKİ TOPLANTI ÖZBEKİSTAN'DA
Kazakistan ve Özbekistan, Türkistan’daki görüşmelerin ardından su alanındaki iş birliğini devam ettirme konusunda mutabık kaldı. İkili Su İlişkileri Ortak Çalışma Grubu’nun 15. toplantısının Özbekistan’da gerçekleştirilmesi kararlaştırıldı.
Ortak komisyonun kurulması, ölçüm istasyonlarının otomatik hale getirilmesi ve ortak veri sisteminin oluşturulmasıyla iki ülke, sınır aşan suların yönetiminde daha kurumsal ve teknolojik bir modele geçmeyi hedefliyor.
